WZAJEMNE ZALEŻNOŚCI

Wreszcie czwarta obserwacja dotyczy wzajemnej zależ­ności między objawami emocji zaznaczonymi (bezpośred­nio i pośrednio) w świadomości a objawami emocji w formie reakcji autonomicznych (akcja serca, reakcja skór- no-galwaniczna). Wyniki badania zdają się wskazywać, iż ekspresja emocji w formach bezpośrednich pozostaje w stosunku komplementarnym do reakcji autonomicz­nych — znaczy to, że osoby, które osiągnęły wyższy wskaźnik w zakresie negatywnych emocji (Ujawniony metodą Nowlisa), okazywały mniejszy stopień reaktywno­ści autonomicznej. Natomiast zaobserwowano dodatnią korelację między wielkością reakcji autonomicznej a po­średnimi objawami emocji w postaci reakcji słownych; tak więc osoby, w wypowiedziach których pojawiało się dużo słów wyrażających emocje, jednocześnie okazywały większą wrażliwość układu autonomicznego (choć nie wszyscy ujawniali to w formie zeznań bezpośrednich). Autorzy interpretując ten wynik wyrażają opinię, że mamy tu do czynienia z różnicą między świadomym (i do­wolnym) a nieświadomym sposobem wyrażania emocji; reakcja autonomiczna i struktura wypowiedzi są do siebie podobne o tyle, że dokonują się bez kontroli świadomości lub też przy niewielkiej kontroli.  Natomiast ocena nastroju na liście przymiotnikowej — to reakcja świado­ma i dowolna, uwarunkowana zdawaniem sobie sprawy z przeżywanych emocji. Okazuje się, że przy zdawaniu sobie sprawy z przeżywanych emocji reakcja autonomicz­na jest słabsza, gdy zaś emocje nie przedostają się do świadomości — silniejsza.